Archief

Familie! Daguerreotypieën van de familie Enschedé en Hollandse Huishoudens van Taco Anema7 maart 2009 / 24 mei 2009

"In het volle zonlicht": Unieke daguerreotypieën van en door de familie Enschedé

Met gepaste trots wordt dit voorjaar in Huis Marseille een selectie van ruim zeventig daguerreotypieën, fotoportretten van de befaamde Haarlemse drukkersfamilie Enschedé getoond. Het is de eerste keer dat deze portretten voor het publiek te zien zijn.

De daguerreotypieën zijn te dateren tussen 1839 en 1856. Onder de getoonde foto's bevindt zich ook de allereerste foto in Nederland. Het is een daguerreotypie van een pasteltekening van Johannes Enschedé III. Gedateerd in september 1839, vrijwel direct na de bekendmaking van het procédé, op 19 augustus van dat jaar. Naar aanleiding van deze bijzondere tentoonstelling van de vroege familieportretten in Huis Marseille verschijnt een publicatie. Hierin heeft Johan de Zoete, conservator van het Museum Enschedé, een familie fotogeschiedenis geschreven, waarin de herkomst en het ontstaan van deze daguerreotypieën voortreffelijk worden gedocumenteerd. Saskia Asser, conservator van Huis Marseille plaatste de Nederlandse daguerreotypiepraktijk in internationaal perspectief. Herman Maes, fotorestaurator van het Nederlands Fotomuseum doet hierin verslag van de recente restauratie van deze daguerreotypiecollectie. De tentoonstelling kwam tot stand in nauwe samenwerking met de staf en het bestuur van het Museum Enschedé.

Taco Anema: Hollandse Huishoudens

Met de serie Hollandse Huishoudens laat Anema zien hoe ver het familieportret van nu afstaat van het statige, soms wat krampachtige groepsportret van toen, dat ons op kleine en intieme verzilverde koperplaatjes is overgeleverd. Anema's groepsportretten zijn taferelen - Tableaux Vivants. Er ligt een informele, sociaal en sociologisch geïnspireerde zienswijze aan ten grondslag. Daarnaast doen deze kleurenfoto's op groot formaat op wonderlijke wijze weer denken aan het idioom van de geschilderde familieportretten van het begin van de vorige eeuw. Taco Anema's huishoudens zijn wel 'opgeruimder' en zeker minder karikaturaal dan de spreekwoordelijke huishoudens van Jan Steen. Ook zijn ze warmer en losser van toon – gezelliger en Hollandser - dan bijvoorbeeld de sterk geformaliseerde familieportretten van de Duitse fotograaf Thomas Struth. Er staat minder spanning op dan bij de magistrale maar complexe groepsportretten van Rineke Dijkstra. Niet alleen blijkt bij Anema dat de stilistische ontwikkeling in het familieportret zich krachtig heeft ontwikkeld, zijn foto's laten goed zien hoezeer het Nederlandse gezin aan het veranderen is - veranderd is.

Opening
Deze dubbeltentoonstelling zal worden geopend door de heer dr. F.A.J. Enschedé (kinderarts in ruste) en Joris van Casteren (auteur van o.m. 'Lelystad').

Vormgeving drukwerk: Michaël Snitker