Archief

Foto's van de koude grond / earlyphotography.nl2 maart 2002 / 26 mei 2002

Foto's van de koude grond: Simone Nieweg
met Wout Berger, Laura Samsom-Rous, Hans Scholten en Han Singels
Bossen, akkers, velden, paden, schuurtjes, hekjes, composthopen en moestuinen met boerenkool, groene kool, koolrabi, prei, sla, bonen en een pompoen. De foto's van Simone Nieweg tonen het ogenschijnlijk wanordelijke aanzien van "de koude grond". In tegenstelling tot de klassieke traditie in de landschapsschilderkunst, zoekt zij niet naar vormen van het pittoreske of romantische landschap noch het heroïsche of gesublimeerde landschap. Simone Nieweg heeft voor het veronachtzaamde huis-tuin-en-keuken landschap van de moestuin gekozen met in het verlengde daarvan de akkers, velden en nog verderop het bos. De mens is er niet direct zichtbaar maar des temeer zijn sporen. Het is het zogenaamde Nutzlandschaft (gebruikslandschap) of meer specifiek het Grabeland (restlandschap), dat in Duitsland een iets ander gebruik kent dan in Nederland. Het zijn stukjes overgebleven land waar nog geen bestemming aan is gegeven en dat zolang voor particulier gebruik is vrijgegeven. Simone Nieweg heeft deze braakliggende stukken land zo'n twintig jaar lang opgezocht, eerst in de omgeving van Bielefeld waar ze is opgegroeid, later rondom Düsseldorf waar zij nu woont, het land van de Niederrhein.

De eerste buitenlandse museale tentoonstelling van Simone Nieweg is aanleiding geweest om tegelijkertijd een selectie van de Nederlandse foto's "van de koude (en de warme) grond" te tonen. Hans Scholten fotografeert heel specifiek gebieden die tussen stad en land liggen. Deze stukken niemandsland vindt hij niet alleen in Nederland, maar overal ter wereld. Het zijn "terrains vagues", landschappen waar ooit de mens aanwezig was maar waar de natuur langzaam weer greep op krijgt. Net zomin als Simone Nieweg wil Hans Scholten commentaar geven op deze gebieden, maar wil hij vooral dit landschap als ruimte invoelbaar maken. Zijn gebruik van contrastrijke, monumentale zwart-wit fotografie roepen wel heel duidelijk een gevoel van strijd tussen land en stad op, daar waar bij Simone Nieweg de mens en de natuur meer in harmonie lijken samen te gaan. Dezelfde harmonieuze, geconcentreerde blik voor het microlandschap is te vinden op de poëtische foto's die Laura Samsom-Rous maakte van bomen en tuinen. De grootste specialist op dit gebied is echter de fotograaf Wout Berger, zijn foto's van kassen zijn enig in hun soort. Hij laat zien dat de recht-toe-recht-aan miniatuur kosmos van de kweker in alles afwijkt van de opvattingen van klassieke schilderkunst, vooral omdat de horizon in de foto boven de eigenlijke horizon komt te liggen. Han Singels, tenslotte, is in de voetsporen van Paulus Potter en de schilders van de Haagse School getreden en heeft het Nederlandse landschap gefotografeerd met speciale aandacht voor de koeien daarin.

Publicatie
Bij de tentoonstelling Foto's van de koude grond verschijnt een catalogus over het werk van Simone Nieweg: Els Barents, Saskia Asser, Simone Nieweg, Landschaften und Gartenstücke, Photographien, München: Schirmer / Mosel 2002 (D/E), ca. € 49,-

www.earlyphotography.nl
Naar aanleiding van de lancering van de website www.earlyphotography.nl organiseert huis Marseille een tentoonstelling met een selectie van de vroegste foto's (periode 1839-1860) uit Nederlands bezit. Dit project, Vroege fotografie in Nederlandse collecties (1839-1860), waarvan de website het resultaat is, werd gerealiseerd door het Rijksmuseum Amsterdam, in samenwerking met het Prentenkabinet van de Universiteit Leiden en met financiële steun van de Mondriaan Stichting.

De website www.earlyphotography.nl bevat een online bestandscatalogus met daarin 3700 beschreven foto's uit de pionierstijd van de fotografie uit 25 Nederlandse musea, archieven en bibliotheken. In huis Marseille zullen ongeveer 50 van deze foto's te zien zijn. Deze zijn afkomstig uit het Rijksmuseum Amsterdam, Gemeentearchief Amsterdam, Amsterdams Historisch Museum, Prentenkabinet Universiteit Leiden, Rijksmuseum van Oudheden Leiden, Archiefdienst voor Kennemerland Haarlem, Museum Catherijneconvent Utrecht en het Haags Gemeentearchief.

Opening
Beide tentoonstellingen zullen worden geopend op zaterdag 2 maart, 17.00 – 19.00 uur. www.earlyphotography.nl zal worden toegelicht door Mattie Boom, conservator fotografie van het Rijksmuseum en Saskia Asser, onderzoeker van het project en conservator van huis Marseille.

Vormgeving drukwerk: Mart. Warmerdam